بلاگ کتاب اول

گزارشی از کتاب اول (بانک اطلاعات شهری)
مجموعه کتاب اول در سال ۱۳۷۳ با الگوبرداری از کتاب‌های مشابه در دیگر کشورها، با نظارت شهرداری تهران و توسط آقای سیدجمال‌الدین بهشتی بنیان‌گذاری شد. ایشان سه سال در دفتر نمایندگی ایران در سازمان ملل نقش فرهنگی داشته‌اند.
قبل از سال ۱۳۷۰ در انتشارات روزنه چند سالی مشغول بوده‌اند و بعد از سفر به آمریکا یعنی ۱۳ سال است که مشغول طراحی و اجرای پروژه بانک‌های اطلاعات شهری هستند و کتاب اول را به عنوان یکی از مهم‌ترین بانک‌های اطلاعات شهری تأسیس کرده‌اند. با جناب آقای سیدجمال‌الدین بهشتی، مدیرعامل شرکت کتاب اول، در باب کتاب اول به گفت و گو نشستیم.
- آقای بهشتی چرا این کتاب راکتاب اول نامیدید؟
با توجه به این که مهم‌ترین کتاب اطلاعات شهری است و به دلیل این که اولین کتاب راهنمای جامع در این زمینه است، کتاب اول نامیده شد. بنابراین کتاب اول صرفاً و تنها با عنوان کتاب اول منتشر می‌شود و دوم و سوم و … ندارد. البته ۶ دوره کتاب اول را تجربه کردیم و ۴ تا کتاب تخصصی در مورد ساختمان، پزشکی، انفورماتیک و صنایع غذایی به نام کتاب اول در آوردیم.
- ضرورت تدوین کتاب اول چه بوده است؟
ببینید، از ۴ ، ۵ سال پیش ماهیت تعریف اطلاع‌رسانی شهری در دنیا عوض شده است و به سمت اطلاع‌رسانی مکان محور رفته است یعنی اگر دنبال مکانی می‌گردند باید بلافاصله موقعیتش را در نقشه پیدا کنید تا مردم به آن دسترسی داشته باشند. این یکی از موضوعات داغ است که در دنیا و در سایت‌های دنیا کار می‌کنند. این موضوع اگر به صورت جامع و به روز کار شود، مثل یک شاهراه از چندین شاهراه در تهران، در کاهش ترافیک و ترددهای تهران اثر می‌گذارد و زندگی مردم را سامان می‌دهد. در حال حاضر مردم از اطلاعات اطراف محل زندگی خود خبر ندارد. بنابراین برای مایحتاج خود به محل‌های دورتر مراجعه می‌کنند. مثل مراجعه به بازار بزرگ سنتی تهران. بازار یک روش سنتی برای شهرهای کوچک است و درکلان شهر تهران، وجود بازار در وسط شهر فقط به افزایش ترافیک کمک می‌کند. اگر بازارها در سرتاسر شهر وجود داشته باشند، ما می‌توانیم مردم را تشویق کنیم که از رفت و آمد‌های زاید پرهیز کنند. اگر تمام واحدهای صنفی در شهر تهران پخش شوند، رفت و آمد در شهر به حداقل می‌رسد. در سال‌های گذشته برنامه‌ریزی شده که پدیده‌های زیادی در تهران به واسطه اطلاع‌رسانی هم به مردم شناسانده شوند و هم مداوا شوند. یکی از معضلات دیگر شهر تهران وجود ۱۴۰ راسته شغلی است. مثل راسته مرغ فروش‌ها، راسته کابینت فروش‌ها و … (در سایت همه آن‌ها را معرفی کرده‌ایم) راسته هم مثل بازار در ایجاد ترافیک موثر است. اگر امکانات اطراف خانه من توسط من خوب شناسایی شود باعث تغییر و تحول می‌شود و تأثیر خوبی دارد، چون من برای رفع مشکل خود به نزدیک‌ترین محل مراجعه می ‌کنم. اعتقاد ما این است که اگر شورای شهر تهران و شهرداری تهران همت گماشته‌اند و بزرگ‌راه‌ها را توسعه می‌دهند، توسعه بزرگ‌راه‌ها تا یک حدی معضل ترافیک را حل می‌کند یک راه موثر توسعه وسایل نقلیه عمومی مثل مترو و اتوبوس است. دنیا ثابت کرده شاه‌راه اطلاعاتی اثرش کم‌تر از اتوبوس و مترو نیست.

ما توانسته‌ایم یک الگو‌برداری از غرب کنیم و الگوی شاه‌راه اطلاعاتی را بگیریم و مردم را تشویق به شاه‌ راه اطلاعاتی کنیم تا از اطلاعات استفاده کنند و مشکلاتشان را حل کنند. در راستای نظام اطلاع‌رسانی جامع، سیستم کدپستی و کد ملی بنیان گذاشته شده است که باید همه گیر و اجباری شود چون می‌تواند تمام بانک‌های اصلی را به هم وصل کند و یک دید مدیریتی به مدیران کشور می‌دهد که منابع کشور را درست و در جهت رفاه مردم هدایت کنند.
- تجربه غرب را در این زمینه چگونه دیدید؟
در کشورهای غربی هیچ خانه و دفترکاری را بدون یلوپیجز (yellowpages) نمی‌توان یافت. اگر برای یافتن چیزی به آدم‌ها رجوع کنید با تعجب به تو نمی‌نگردند و بلافاصله تو را به مراجعه به یلوپیجز دعوت خواهند کرد. هیچ خودرویی را بدون نقشه راهنما (zato) نمی‌بینی. یلوپیجز جزو پر تیراژترین آثار چاپی در کشورهای پیشرفته است و اثری به تیراژ همه سقف‌های موجود در شهرهای کشور و استفاده‌کنندگان احتمالی در سایر شهرهای دیگر است.
***
جمع آوری، نگه‌داری و به روز نگه داشتن اطلاعات مورد نیاز برای استفاده در فرآیندهای مختلف برنامه‌ریزی شهری، لزوم تعیین انواع اطلاعات موردنیاز برای سیستم‌های مختلف شهری و تعیین میزان اهمیت هر کدام از این اطلاعات را بیشتر می‌کند.
***
به عنوان مثال امریکا، کشوری که معتقد به بخش خصوصی و اقتصاد خصوصی است، به جهت اهمیت موضوع اطلاع‌رسانی، مالکیت این پدیده را متعلق به یک نهاد عمومی شامل شهرداری‌ها و شرکت مخابرات هر منطقه یا محله کرده است تا هدایت آن در زیر دست و پای رقابت‌های بازاری دچار انحراف نشود و رسالت اصلی کار به فراموشی سپرده نشود. هزینه اداره شهرها را از این طریق پایین آورده‌اند. این یک زیر ساخت است برای اداره بهتر امور یک جامعه شهری این‌ها فرهنگی است که اداره کنندگان یک کشور پیشرفته صنعتی به شهروندان خود تحمیل کرده و همه آن‌ها به این سازمان عادت کرده‌اند و موجب ایجاد سازمان در همه چیز شده است.
***
بازار یک روش سنتی برای شهرهای کوچک است و در کلان شهر تهران، وجود بازار در وسط شهر فقط به افزایش ترافیک کمک می‌کند.
***
ما متأسفانه تمام درآمدمان از آگهی‌هاست که آن هم هزینه‌ها را کفاف نمی‌دهد. کتاب اول باید در تمام سقف‌های شهر پخش شود. در تهران سه میلیون و دویست و شصت هزار سقف داریم که باید به این تعداد کتاب اول چاپ شود. پس دولت باید دخالت کند. یعنی این امر ضرورت دارد و واجب‌تر از نان شب است. دولت باید به عنوان یکی از خدمات شهری مثل آسفالت و جاده سازی این امر را به عهده بگیرد. در ایران این امر هیچ بانی ندارد تا این جریان را سامان دهد و هیچ نهادی برای این که بانک اطلاعات جامع در کشور صورت بگیرد نسبت به جمع‌آوری آن در شهر تهران و در کشور و به روز کردن آن‌ها وجود ندارد.
- اطلاعات کتاب اول هر چند وقت یک بار update می‌شود؟
تهران بایستی هر ساله اطلاعاتش update شود. ما هر دو سال یک بار این کار را انجام می‌دهیم. در تهران سالیانه در حدود ۲۵ تا ۳۰ درصداز اطلاعات تغییر می‌کند یعنی این مقدار ریزش اطلاعات داریم. بنا به علل مختلف مثل تغییر شغل، تغییر شماره تلفن، تغییر آدرس، تغییرات در شبکه مخابرات و تغییرات شهرداری در پلاک‌های شهر.
- در این راه چه سازمان‌هایی با شما همکاری می‌کنند؟
شهرداری در راه اندازی و حمایت از کتاب اول کمک زیادی کرد. شهرداری آن وقت تهران اعتقاد داشت که اطلاع‌رسانی شهری، شاه‌راهی برای ساماندهی ترافیک است اما از آن زمان به بعد، مدیران بعدی شهرداری به این موضوع نگرش جدی نداشتند و در نتیجه حمایت نشد.
- لطفاً محصولات کتاب اول را معرفی کنید؟
از اواخر سال ۱۳۷۳ تاکنون بانک‌های اطلاعاتی متنوعی را تولید کرده‌ایم.
با عناوین زیر:
۱- کتاب اول بانک اطلاعات شهری تهران با هدف کاهش تردد، آلودگی هوا، ترافیک، ازدحام شهری و انتقال ترددها به سیستم‌های مخابراتی و پستی.
۲- کتاب اول قشم.
۳- کتاب اول کیش با هدف تهیه بانک مشاغل جزیره و ایجاد فرصت معرفی صاحبان مشاغل جزیره که با الگوبرداری از سیستم اطلاع‌رسانی کتاب اول تهران تولید شده است.
۴- مجموعه دیسکت‌های کتاب اول.
۵- مجموعه لوح فشرده (CD) کتاب اول.
۶- کتاب اول انفورماتیک و لوح فشرده آن
و کتاب اول پزشکی، کتاب اول غذایی، کتاب اول گردشگری، کتاب اول ساختمان و تأسیسات، کتاب نقشه تهران، نقشه محله و کاتالوگ نقشه شهر تهران
- نحوه اطلاع‌رسانی و ارتباط با مردم در این شرکت چگونه است؟
ما اطلاع‌رسانی تلفنی و اینترنتی داریم. شهروندان از طریق تماس با شماره تلفن ۸۸۸۴۲۹۹۲ می‌توانند خدماتی بسیار جامع‌تر از خدمات مرکز اطلاعات تلفن ۱۱۸ دریافت نمایند. با استفاده از سایت شرکت به آدرس www.ketabeavval.ir از خدمات اینترنتی شرکت استفاده کنند و با شرکت ارتباط برقرار کنند و پیشنهادات خود را ارایه کنند تا سریع پاسخ داده شود یا از طریق نامه تماس بگیرند. در سایت همه اطلاعات کتاب و حتی بیشتر از کتاب درج شده است.
- در حال حاضر چه برنامه‌ای در دست اجرا دارید؟
همان اطلاع رسانی مکان محور که ترکیب GIS و دیتا است( GIS مخفف Geographic Information System ). این طرح نیازمند هماهنگی با پست جمهوری اسلامی و سازمان ترافیک بود که انجام شده است. در نقشه یک مکانی را انتخاب می‌کنیم.
***
تهران بایستی هر ساله اطلاعاتش به روز شود. ما هر دو سال یک بار این کار را انجام می‌دهیم.
***
بلافاصله یک باکس باز می‌شود و اطلاعات مربوط به آن مکان مشاهده می‌شود. مثلاً در ماشین می‌خواهیم تا شعاع ۵۰۰ متری از مکانی که هستیم تمام داروخانه‌ها را نشان بدهد. داریم روی دستگاه نوی گیتور کار می‌کنیم. کار این دستگاه به این شکل است که در هر موقعیتی که هستید در ماشین، آن را مکان یابی می‌کند و در نقشه نشان می‌دهد. می‌گوییم می‌خواهیم برویم فلان جا فاصله را تا آن مکان به کیلومتر و مدت زمان رسیدن به آن‌جا را نشان می‌دهد و حتی تمام امکاناتی را که در مسیر وجوددارد مثل پمپ‌بنزین‌ها، داروخانه‌ها و … را نشان می‌دهد. می‌توانیم در جزییات ریزتر شویم. می‌گوییم فلان پمپ‌بنزین در مسیر، ایمیل، فاکس، شماره تلفن و سایر مشخصات آن را به ما، قبل از مراجعه به آن‌ها، می‌دهد.
برای مواقع ضروری هم یک کلید دارد که به اورژانس وصل می‌شود و موقعیت ما را به اورژانس اطلاع می‌دهد.

کتاب اول چیست؟
در عصر ارتباطات و فن‌آوری اطلاعات (عصر حاضر) مقوله‌های ارتباطات (که شامل سرعت و سهولت در ایجاد ارتباطات و گسترش آن در حد ارتباطات جهانی می‌شود) و اطلاع‌رسانی (که شامل فرآیند تحلیل و تشخیص اطلاعات موردنیاز، جمع‌آوری، پردازش و طبقه‌بندی اطلاعات، تعیین روش‌ها و ابزار اطلاع‌رسانی به مخاطبین و در نهایت به روز رسانی اطلاعات می‌شود) ارکان اصلی زندگی در کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه است.
در حیطه‌ این دو مقوله، اطلاع‌رسانی شهری و ارتباطات بین شهروندان با یک‌دیگر، ضرورت اوّل زندگی در یک شهر دسترسی به اطلاعات مورد نیاز در آن شهر و ایجاد ارتباط با سایر شهروندان به روش‌های آسان، سریع و ارزان می‌باشد. از سوی دیگر ازدیاد جمعیت و گسترش جغرافیایی شهر و به تبع آن افزایش مراکز تجاری و خدماتی و پیچیدگی امور اقتصادی و نیازهای اساسی شهر نشینان به دریافت خدمات و تهیه ملزومات زندگی، معضلاتی نظیر ترافیک سنگین، آلودگی هوا، اتلاف وقت و ارزش دریافت خدمات گران و نامناسب به دلیل نداشتن اطلاعات کافی و ایجاد ارتباطات صحیح و … را در شهرهای بزرگ به وجود می‌آورد (مشابه آن چه که در تهران کنونی شاهد هستیم) و این در حالی است که در شهرهای توسعه یافته و در حال توسعه همراه به ایجاد زیر ساخت‌های فیزیکی و سخت‌افزاری نظیر شبکه معابر و امکانات حمل و نقل عمومی و … اقدام به گسترش دو مقوله، اطلاع‌رسانی شهری و ایجاد امکانات ارتباطی نظیر شبکه‌های مخابراتی و اینترنت و استفاده صحیح از آن برای حل معضلات اقدام شده است؛ به گونه‌ای که امروز نتایج آن را در شهرهای بزرگ جهان تحت عنوان شهرهای الکترونیکی می‌بینیم.
در این شرایط بود که کتاب اول با اعتقاد راسخ به این امر که اهمیت اطلاع‌رسانی شهری و انتقال ترددهای غیرضروری شهری به شبکه‌های ارتباطی دیگر نظیر مخابرات بیش از گسترش و اصلاح شبکه‌های معابر و ناوگان حمل و نقل عمومی است، پای به عرصه گذاشت و با تشخیص اطلاعات مورد نیاز شهروندان، یعنی گام اوّل در فرآیند اطلاع‌رسانی، به عنوان پیش گام در این فرآیند، با وجود مشکلات عدیده اطلاع‌رسانی در شهر تهران، فعالیت خود را آغاز نمود. تا در سه گام:
۱- ایجاد پرتال تهران.
۲- ایجاد شهر الکترونیکی.
۳- گسترش در سطح کشور با جلب حمایت ارکان نظام در توسعه کشور مؤثر واقع شود.

«به نقل ازخبرونظر(خبرنامه مرکزمطالعات فرهنگی شهرتهران)»